جوادزاده
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ جوادزاده
آرشیو وبلاگ
      راستگویی - دانایی - نظم (یادداشتهای روزانه)
نقد منصفانه صادق هدایت نویسنده: جوادزاده - ۱۳٩۳/٢/٢٩

خوانندگان این وبلاگ با یک نظر متوجه میشوند که مطالب آن از روی ضرورت و مستعجل نوشته شده اند و از لحاظ علمی بهره ناچیزی دارند. واقعیت هم همین است و نویسنده مطالب ، فقط به منظور اینکه از روی ضرورت و احساس تکلیف حرفی زده باشد در عرض چند دقیقه و بدون ویرایش اقدام به انتشار پست میکند. 

با این وجود و علی رغم اینکه در حال حاضر برای پرداختن جدی و عالمانه به مسائل اجتماعی ، صرف نظر از عدم بضاعت علمی ، به دلیل مشغله ی کاری زیاد فقط صفر ثانیه وقت دارم اما به دلیل پاسخ خردمندانه ی یکی از خوانندگان به مطلب ماقبل این وبلاگ ، خود را مجاب میکنم که از ساعات کاری حرفه ای ام بدزدم و مطلب حاضر را منتشر کنم و به خودم اجازه میدهم که اظهار نظری گذرا و از روی وظیفه و البته نه درخور بنمایم. به این طریق اعتذار خود را اعلام کرده و آماده میشودم که چند مطلب را بطور خلاصه یادداشت کنم. 

نگاه اول : 

میدانیم که ذکر نام صادق هدایت همیشه حاشیه هایی را در پی داشته و همیشه مملو از نقدهای تند بوده است و این تندی بخاطر نوشته های تند و نیش دار هدایت بوده است که شخصیت و عقاید ریشه دار مردم را مورد حمله و بی مهری قرار داده است. اما در نقطه ی مقابل ، وقتی منتقدین با همان لحن و کنایه ، خود هدایت را مورد نقد قرار میدهند برخی ناراحت میشوند و اعتراض میکنند که چرا از ادب و نزاکت بدور شدید و به یک نویسنده و اهل قلم اهانت کردید. ولی همین اشخاص ، هرگز هدایت را به ترک ادب و اهانت به مردم متهم نمیکنند.  این نگاه اول من است که با یک مثال روشن میکنم.

مثلا هدایت در داستان بوف کور در کمال بی ادبی همه مردم عادی را با صفت زشت و موهن "رجاله"(مردپست‌وفرومایه‌) خطاب میکند و مینویسد : فقط برای مردمان معمولی ، برای رجاله ها ، رجاله ی باتشدید ، همین لغت را میجستم. برای رجاله ها که زندگی آنها موسم و حد معینی دارد.

حال شما از خواننده ای که بعنوان یکی از مردم معمولی مورد توهین نویسنده قرار میگیرد انتظار چه جور عکس العملی را دارید؟ مثلا با عرض معذرت اگر کسی در اعتراض خود بگوید : صادق هدایت یک رجاله است!  آیا میتوان به او خرده گرفت ؟ یا حتی اگر توهینی شدیدتر بکند آیا میتوان به توهین کننده ایراد وارد کرد؟

یا میگوید : اتاقم یک پستوی تاریک و دو دریچه با خارج ، دنیای رجاله ها دارد.... این دو دریچه مرا با دنیای خارج ، دنیای رجاله ها مربوط میکند. در اینجا او اهانت را به کل انسانها تعمیم میدهد و همه ی آدمها غیر از خودش را رجاله (پست و فرومایه) میداند.

یا در اظهار نظر توهین آمیز به اعتقادات دینی مردم و مسخره کردن نماز میگوید : ولی هیج وقت ، نه مسجد و نه صدای اذان و نه وضو و اخ و تف انداختن و دولا و راست شدن در مقابل یک قادر متعال و صاحب اختیار مطلق که باید با زبان عربی با او اختلاط کرد ، در من تاثیری نداشته است.

حال وقتی که از مهمترین ارزش و اعتقاد قلبی مردم یعنی نماز ، به "اخ و تف" و "دولا و راست شدن" تعبیر میشود ، چه نوع رعایت احترامی میتوانیم از نقد کنندگان انتظار داشته باشیم ؟ من طرفدار این نیستم که به اهانت کنندگان متقابلا اهانت کنیم اما اگر کسی خواست که از این حق خود استفاده کند آیا ما مجاز هستیم که این حق را از او سلب نماییم ؟ آیا اگر چنین کنیم و حق اعتراض متناسب را از مردم بگیریم آنگاه ما برای دفاع از یک فرد موهن به مردم و اجتماع ظلم نکرده ایم؟ اگر قرار است که جلوی اهانت گرفته شود باید ابتدا  شروع کننده توهین مورد مجازات قرار گیرد نه مقابله کنندگان. حال اگر اهانت کننده ، یک کتاب باشد مجازات کتاب موهن روشن و واضح است و اگر کسانی بخواهند جلوی مجازات کتاب موهن را بگیرند کار خطایی کرده اند.

اگر بخواهیم "ارزش صادق هدایت" و "ارزش نماز" در اعتقادات مردم فرهیخته را باهم مقایسه کنیم و اهانتی همسنگ اهانت نویسنده را به خودش برگردانیم که عدالت رعایت شود ، از چه لفظی باید استفاده کنیم که حق مطلب را ادا نماید؟ مثلا اگر کسی بگوبد : "لعنت خدا بر صادق هدایت" آیا حرف ناروایی گفته است؟ آیا با خواندن درشت گوییهای نویسنده و با این حساب که او به با ارزشترین مقدسات حمله میکند، میتوانیم شدیدترین توهینها به صادق هدایت را ناروا انگاشته و به توهین کننده اعتراض کنیم ؟ آیا مردم حق ندارند سهم کوچکی از توهین های یک فرد را به خودش باز گردانند؟ آیا باید صدای اعتراض مردم را در گلو خفه کرد؟ 


نگاه دوم :

صادق هدایت به هر حال بر اساس حس فردی خود یادداشتهایی کرده است و مطابق با حالات روانی خود قضاوتهایی درمورد زندگی ، خدا ، مذهب ، مرگ ، دنیا و مردم داشته است و این قضاوتها را روی کاغذ آورده است. این حق هر کس است که عقایدش را بنویسد. ما به عنوان یک منتقد ، صادق هدایت را مورد خطاب قرار نمیدهیم تا بگوییم که چرا نوشته است. اعتراض ما به صادق هدایت در این حد میتواند باشد که کتابهایش را نخوانیم و جامعه را از آسیب کتابهایش حفظ کنیم.  که البته خود هدایت هم نگرانی از این موضوع نداشته است وخودش میگوید که : "به درک میخواهند بخوانند ، نمیخواهند صد سال سیاه هم کسی اینها را نخواند " ولی برای ناشران و مبلغان صادق هدایت حرفهایی داریم که دوست داریم بشنوند و خردمندانه عمل نمایند. یکی از این حرفها را در جواب به این اظهار نظر طرح میکنم:

 

 

 

بعنوان مثال یکی از طرفداران این نویسنده چنین میگوید :درسته که خیلی ها ممکنه اون رو غم انگیز بدونن یا با خوندنش افسرده بشن ولی صادق، چیزی جز حقیقت نگفته. حرفش واقعیت محضه.

 

با عرض معذرت اگر کسی گفته های او را حقیقت محض بداند پس به ادعای صادق هدایت رجاله بودن خود را پذیرفته است. زیرا او همه کس بغیر از خود را رجاله میدانست. اما آیا واقعا به نظر شما گفته های صادق هدایت حقیقت محض است ؟ یا واقعیت زندگی شخصی او هستند ؟ ما نباید واقعیت زندگی شخصی یک فرد را بعنوان حقیقت محض تلقی کنیم. نباید واقعیت را با حقیقت مخلوط کرد اینها دو مقوله ی جدا از هم هستند.

این پریشان گوییها واقعیت زندگی صادق هدایت هستند نه حقیقت زندگی ! او واقعیت زندگی خود را صادقانه گفته است و آسیبهای روانی خود را در قالب داستانهای قوی طرح کرده است. هرگز نباید واقعیتهای تلخ زندگی یک فرد را بعنوان حقیقت زندگی به فرزندانمان نشان دهیم.  روایت زندگی او نشان میدهد که صادق هدایت دارای یک اراده ی فوق العاده ضعیف بوده است که باعث شده است او خود را در آغوش بحرانهای زندگی رها کند. او بدون ذره ای تلاش برای غلبه بر بحرانها و ناملایمات فقط تصمیم به تسلیم گرفته است. هیچ تلاش سازنده ای که حاکی از اراده باشد در او دیده نمیشود. تنها کاری که او کرده است نوشتن ماهرانه ی قصه تسلیم خویش است. تسلیم محض !  او در برکه ی زندگی خود در بلمی نشسته و به توهم دریایی متلاطم ، زندگی خود را تسلیم توهمات کرده و در گوشه ای از بلم نشسته و قصه ی غرق شدن خود در دریای طوفانی را نوشته است. در آخر کار هم از ترس غرق شدن در دریای موهوم،  خود را در برکه خود غرق کرده و دست به خود کشی زده است.

اینکه صادق هدایت فن داستان سرایی را خوب میداند آیا این کافیست که نوشته های او را عین حقیقت بدانیم؟  آیا اینکه او همه مردم را رجاله و فرومایه میداند عین حقیقت است؟ آیا اینکه او راز ونیازهای مردم با خدای خود را در حد اخ و تف میداند عین حقیقت است؟ 

یا در جایی در داستان بن بست میگوید : چیزی که در زندگی باعث عقب افتادن او شده بود عرق و تریاک نبود بلکه خوش طینتی و دلرحیمی او بود

آیا اینکه اعتیاد باعث عقب ماندگی انسان نمیشود ولی خوش طینتی باعث عقب ماندگی میشود حقیقت محض است ؟ 

گذشته از مسائل اعتقادی ، اخلاق زشت دیگری سرتاسر وجود او را فراگرفته بود و آن بدبینی محض به همه کس و همه چیز بود. او به همه چیز با بدبینی نگاه میکند و حتی چین و چروکهای صورت خواهرش را به پنجه ی کلاغ تشبیه میکند : خواهر کوچکش ... حالا شوهر کرده بود . چین و چروک برداشته بود . . . و شیارهائی مثل جای پنجه کلاغ گوشه چشمش دیده میشد.

آیا بدبین بودن به همه چیز حقیقت محض است ؟

او حتی به باران هم نگاه نفرت آلودی دارد : باران دور او تار تنیده بود. او میان تارهای نازک شده خیس بود و دانه های باران مثل جانورهای لزجی بود که این تارها را میگرفتند و پایین می آمدند.

به نظر می آید نویسنده از حوادث نامعلومی ضربات روحی شدیدی متحمل شده که آثارش هرگز از روان او پاک نشده است و او چنان با خود لج کرده است که عمدا نمیخواهد با هیچ چیزی پاک شود و احساس پاکی نماید. حتی باران که همه چیز را میشوید و پاک میکند و در نظر همه ، نمادی برای تطهیر است برای او مثل جانوران چندش آور جلوه مینماید. حال که او در اثر بیماری روانی با خود لج کرده و از دنیا و همه ی انسانهای خوب و بد بیزار شده است ، ماهم احساس او را عین حقیقت بدانیم و از زندگی بیزار شویم؟ و دنیا را از وجود انسانهای خوب کاملا خالی بدانیم؟ اتفاقات مبهمی که در زندگی او افتاده و او را بیمار کرده است شاید پریشان شدن را برای او موجه کرده باشد اما این موارد در زندگی ما نیافتاده است و انتشار داستانهای روان پریش و افکار ویرانگر او برای ما موجه نیست. ما موظف به نشر امید هستیم نه نومیدی !

ما اگر در دنیا گاهی بدی هارا نقل کنیم در نحوه ی گویشمان غیر منظره بودن آن را هم میرسانیم و علاوه بر آن ، بازگویی زشتیها به منظور عبرت گرفتن و کاستن از بدیها باید باشد نه برای اینکه بگوییم دنیا همین است و همینطور باید باشد و تنها راه فرار از آن خودکشی است. 

در داستان بن بست میگوید : یک جور نفرین یک جور بغض گنگ نسبت به بیدادی دنیا و هم مردمان حس کرد . یک نوع کینه مبهم نسبت به پدر و مادرش حس کرد که او را باین ریخت و هیکل پس انداخته بودند

همه ی مردم پدر و مادر خویش را دوست دارند. احترام به پدر و مادر یک غریزه فطری و سپس یک شعور انسانی است. هیچ کس به والدین خویش بی مهری نمیکند اما هدایت کوچکترین ارزشی به پدر و مادر خود قائل نیست. و نسبت به آنها بخاطر به دنیا آوردن او کینه میورزد. در واقع هیچ چیزی در این دنیا نیست که هدایت را برای ساختن یک جمله ی بانشاط و امیدوار کننده برانگیزد. او با تمام نفرت منتظر مرگ است و سرانجام هم تحملش بپایان میرسد و منتظر مرگ نمیماند بلکه به استقبالش و با خود کشی به زندگی خود خاتمه میدهد.

حرف نگاه دوم ما این است که برخی دوستان علاقه مند به ادبیات ، تجربیات بینهایت تلخ و روان پریشی های ناشی از بیماری نویسنده را بعنوان حقیقت محض تلقی کرده و خود را تسلیم تفکرات مخرب و اراده ی ضعیف نویسنده میکنند. بهانه ی این تسلیم هم قوی بودن متن هست. واقعا هم قلم نویسنده قدرتمند است و در همان لحظات اول ، آدم را در حس و حال خود غرق میکند. اما آیا این عاقلانه است؟

در یک کلام اینطور میشود اظهار نظر کرد که :

صادق هدایت، نویسنده ای با قلمی قوی و اراده ای ضعیف.

در نهایت باید بگویم به نظر من کسی که در حمایت از صادق هدایت صادقانه و عالمانه حرف بزند وجود خارجی ندارد مگر اینکه به محض اتمام سخنش در حمایت از صادق هدایت فورا خود را بکشد.زیرا تنها توصیه ی هدایت به خوانندگانش بیزاری از دنیا و خود کشی است. کسانیکه از صادق هدایت حمایت میکنند ولی هنوز زنده هستند متاسفانه در ادعای خود صادق نیستند. حتی اگر خودشان این را ندانند. 

تذکر : احساس میکنم بخاطر کمی وقت و عدم ویرایش متن ممکن است برخی جاها لحن کلام مناسب یک متن ادبی نباشد و شاید گاهی واژه های نامناسب استعمال شده باشد. اگر بعنوان یک فرد علاقه مند به این نویسنده ی قوی احساس کردید که در این نوشتار به شما بی احترامی شده است حمل به قصد عمد نفرمایید ، از شما پوزش میطلبم و صراحتا میگویم که هیچ قصد بی ادبی در کار نبوده است. مخلص همه ی دوستانی هم هستم که تصور میکنند صادقانه از صادق هدایت حمایت میکنند. عقیده ی شما نیز محترم است. یاعلی

  نظرات ()
مطالب اخیر معامله زیانبار سلام بر تو یا امام رضا روش مباحثه شعر شورانگیز : درد فراق شگفتیهای نهج البلاغه این آیه را بخوانید از خواب غفلت بیدار شوید قطع نخاع روحی برمیگردد حدیث نفس زندگی در میان بوته زارهای تردید
کلمات کلیدی وبلاگ حکمت (۱٥۸) آمریکا (۱٢٢) پهلوی (٧٤) رفسنجانی (٥۸) امام حسین (٥٧) شعر (٥٢) عاشورا (٤٦) حدیث (٤۱) روحانی (۳٥) امام علی (۳٢) دعا (٢۸) امام خامنه ای (٢۸) حضرت محمد (٢٤) قرآن (٢۳) حکایت (٢۳) مصدق (٢٢) احمدی نژاد (٢٢) انتخابات ریاست جمهوری (٢٠) غرب (۱۸) ashura (۱٧) حجاب (۱٧) خاتمی (۱٦) نماز (۱٥) خدا (۱٥) علم (۱٤) اسرائیل (۱۳) محرم (۱۳) امام خمینی (۱۳) اسلام (۱٢) صادق هدایت (۱٢) امام صادق (۱۱) شهریار (۱٠) میرحسین موسوی (۱٠) اصلاح طلبان (۱٠) رضاشاه (٩) زیارت عاشورا (٩) جغرافیا (٩) رمضان (٩) انسان (٩) شاه (٩) امام رضا (۸) فساد (۸) فتنه (۸) امام جواد (٧) نجوم (٧) جنگ (٧) شهید (٧) عشق (٧) سبک زندگی (٧) امام زمان (٧) جمهوری اسلامی (٧) حضرت زهرا (٦) مصائب (٦) یارانه ها (٦) حقوق بشر (٦) انقلاب (٦) سیاست (٦) ایران (٦) اعمال (٦) ترک (٦) روزه (٥) یهود (٥) آذربایجان (٥) حج (٥) کربلا (٥) فلسطین (٥) خامنه ای (٥) دروغ (٥) آزادی (٥) هنر (٥) محرم و صفر (٥) جمعیت (٥) بوز قورد (٥) زلزله تبریز (٥) ویروس فرهنگی (٤) گرگ خاکستری (٤) بوزقورد (٤) آل سعود (٤) عید غدیر (٤) عیدفطر (٤) ازدواج (٤) ماهواره (٤) ایمان (٤) انتخابات مجلس (٤) مادر (٤) نوحه (٤) تبریز (٤) عید نوروز (٤) قدس (٤) روحانیت (۳) امام حسن (۳) انگلیس (۳) غزه (۳) سال نو (۳) شیطان (۳) فناوری (۳) اینترنت (۳) تکنولوژی (۳) خانه (۳) گل (۳) تورم (۳) عدالت (۳) دموکراسی (۳) خنده (۳) زندگی (۳) هاشمی (۳) زن (۳) کامپیوتر (۳) راستگویی (۳) اقوام ایرانی (۳) امام هادی (۳) عنایت خدا (۳) قوم پارس (۳) فساد در سینما (٢) ملی-مذهبی (٢) 10 میلیارد تومان (٢) مذاکرات هسته ای (٢) عالمان بی عمل (٢) نا امیدی از خدا (٢) 9 دی (٢) جنبش سبز (٢) اجابت دعا (٢) حقوق انسان (٢) قرآن سوزی (٢) تساوی زن ومرد (٢) جلیلی (٢) فضولی (٢) تست شخصیت (٢) جنبش عدم تعهد (٢) سنائی (٢) عمل (٢) 5+1 (٢) علامه جعفری (٢) خشونت علیه زنان (٢) وام بانکی (٢) لیبرال (٢) دریاچه اورمیه (٢) کشمیر (٢) فیلم (٢) گرانی (٢) اندیشه (٢) سینما (٢) انتظار (٢) دنیا (٢) دانش (٢) فلسفه (٢) دل (٢) آرزو (٢) تمدن (٢) شریعتی (٢) بهشت (٢) زبان (٢) تروریست (٢) کوروش (٢) نیایش (٢) شیعه (٢) منافق (٢) خمینی (٢) عرفه (٢) زمان (٢) مناجات (٢) عباس (٢) عقل (٢) دزد (٢) معجـزه (٢) بهمن (٢) عید (٢) کودک (٢) زینب (٢) تربیت (٢) پیامبران (٢) توبه (٢) شیر (٢) انفاق (٢) زمین (٢) قضاوت (٢) فیلترینگ (٢) تحریم (٢) 29 بهمن (٢) سوریه (٢) عبادت (٢) پدر و مادر (٢) سوال (٢) امام سجاد (٢) مطهری (٢) صلوات (٢) نذر (٢) صهیونیسم (٢) شب قدر (٢) هندوانه (٢) شعبان (٢) یاحسین (٢) ریا (٢) علوم تجربی (٢) هکر (۱) تخیل (۱) چمران (۱) سلیمانی (۱) بایاتی (۱) جبر (۱) تخصص (۱) استغفار (۱) بسیجی (۱) کهکشان (۱) قاضی (۱) جامعه اطلاعاتی (۱) نسبیت (۱) حیا (۱) سید احمد خمینی (۱) بیمارستان (۱) کلاهبرداری (۱) مشایی (۱) اصلاح طلبی (۱) کعبه دل (۱) انشتین (۱) گوش (۱) خرافه (۱) انبیا (۱) عزا (۱) ادیسون (۱) حجامت (۱) سرمایه داری (۱) اصول گرایی (۱) ذکر (۱) شبهات (۱) تعهد (۱) شاید وقتی دیگر (۱) شمس تبریزی (۱) برکت (۱) عبدالله نوری (۱) سلامتی (۱) میهن (۱) اختیار (۱) پیام نوروزی (۱) تناقض (۱) جوانی (۱) اهل سنت (۱) جوان (۱) الهی (۱) شناخت (۱) نظم (۱) ویکتورهوگو (۱) فریب (۱) بودا (۱) تکلیف (۱) تفکر (۱) خشک و تر (۱) سانسور (۱) زیبایی (۱) انیشتین (۱) نوشتن (۱) خیانت (۱) امتحان (۱) راه (۱) جهان (۱) غم (۱) مذاکره (۱) مسلمان (۱) ظهور (۱) حزب (۱) اربعین (۱) طبیعت (۱) روشنفکری (۱) دانستن (۱) امامت (۱) توسل (۱) سجده (۱) گناه (۱) احزاب (۱) اوباما (۱) غرور (۱) ابر (۱) گفتار (۱) مغز (۱) والدین (۱) تسلیت (۱) شرق (۱) ماسک (۱) تفسیر (۱) بحرین (۱) شجاعت (۱) پروین اعتصامی (۱) بدبختی (۱) دمکراسی (۱) وحی (۱) حماقت (۱) اوستا (۱) انجمن حجتیه (۱) الله اکبر (۱) بهداشت (۱) وحدت (۱) سحر (۱) روسیه (۱) روح (۱) دوزخ (۱) نیما (۱) چشم (۱) شجریان (۱) آقا (۱) آسمان (۱) قبر (۱) اصلاحات (۱) علی (۱) روزی (۱) لذت (۱) شعار (۱) لطیفه (۱) ترافیک (۱) مهاجرت (۱) مجازات (۱) قم (۱) پزشک (۱) زرتشت (۱) داستانک (۱) عطار (۱) المپیک (۱) عمر (۱) پیام کوتاه (۱) ابلیس (۱) کافر (۱) قانون (۱) طلا (۱) باران (۱) مجلس (۱) توکل (۱) نگاه (۱) فوتبال (۱) قیامت (۱) قبله (۱) رنگ (۱) بازی رایانه ای (۱) جوک (۱) دین (۱) نوکیا (۱) صبر (۱) مسابقه (۱) سیاسی (۱) شادی (۱) قلب (۱) سکوت (۱) ترس (۱) نفرت (۱) طنز (۱) تولد (۱) وبلاگ (۱) موبایل (۱) ورزش (۱) یوم الله (۱) حلزون (۱) هاوایی (۱) گردن بند (۱) راه قدس (۱) یتیم نوازی (۱) جهانی سازی (۱) نبوغ (۱) برنارد شاو (۱) حقارت (۱) شیخ (۱) فتح (۱) جزیره برمودا (۱) 14 معصوم (۱) حضرت ابوالفضل (۱) اصول دین (۱) حضرت نوح (۱) جبر و اختیار (۱) فرومایه (۱) امام موسی کاظم (۱) مختارنامه (۱) حضرت ابراهیم (۱) غضب (۱) حق الناس (۱) طرح ولایت (۱) امداد غیبی (۱) حکومت دینی (۱) فاتحه (۱) بینایی (۱) روز جهانی قرآن (۱) چادر (۱) جوک ترکی (۱) اطلاعات عمومی (۱) انرژی هسته ای (۱) نیمه شعبان (۱) حزب الله (۱) امام محمد باقر (۱) رجب (۱) مبارزه با نفس (۱) قبرستان (۱) حضرت یحیی (۱) امام کاظم (۱) دانایی (۱) فرمانده (۱) حاج همت (۱) تجارت الکترونیک (۱) فیس بوک (۱) اسم اعظم (۱) بهشت احمقها (۱) ساده لوحی (۱) آفتاب پرست (۱) فتح ایران (۱) مدیرکل (۱) علم غیب (۱) خواستن توانستن (۱) تقلید سیاسی (۱) فراماسون (۱) sms تبریز (۱) اس ام اس تبریز (۱) بیداری اسلامی (۱) نداآقاسلطانی (۱) چهارده معصوم (۱) میکروسکوپ افکار (۱) سود بانکی (۱) ضداسلام (۱) خواب و بیدار (۱) تعویذ (۱) توحش (۱) حرز (۱) راهزن (۱) نقض غرض (۱) کفش کتانی (۱) زمزمه های تنهایی (۱) سال پول (۱) بانوی شعر ایران (۱) استاد عالی نسب (۱) نشانه برای فردا (۱) توافق نامه ژنو (۱) شهبد (۱) حضرت زکریا (۱) وضوی صفر و یکها (۱) لاحول (۱) جهنمہ (۱) جام دیجیتال (۱) خوض در باطل (۱) آدمخواری (۱) خسرو زارع فرید (۱) کارتهای بانکی (۱) شرکت انیاک (۱) شبکه شتاب (۱) تنگه برینگ (۱) سیلی ایام (۱) شعار سال (۱) امام نقی (۱) سوره کوثر (۱)
دوستان من برهان سایت زیبای قرآن شیعه 24 ندیم ܔگروه سایبرے مهندس میرزابیگیܔ داهول حرفهایی از جنس ناچاری نقد مدرنیته اسکالپل حکایتهای آموزنده صدای مجری مشاوره کسب و کار مدیرمالی یادداشتهای بیداری ثامن تـــــم مرجع قالب و ابزار مقتدر مظلوم | Mazloum.Ir حامیان ولایت سیّد علی نماز ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب