جوادزاده
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ جوادزاده
آرشیو وبلاگ
      راستگویی - دانایی - نظم (یادداشتهای روزانه)
رمزگشایی از اصطلاح چاه در سخن عارفان نویسنده: جوادزاده - ۱۳٩٥/٦/۱٧

به نقل از استاد دینانی :

 

کاملی گفتست آن بیگانه را             کاخر ای خر چند روبی خانه را

چند داری روی خانه پاک تو             خانه چاهی کن برافکن خاک تو

تا چو خاک تیره برگیری ز راه          چشمهٔ روشن برون جوشد ز چاه

آب نزدیکست چندینی متاب             چون فرو بردی دو گز خاک اینت آب

کار باید کرد مرد کار نیست            ورنه تا آب از تو ره بسیار نیست

((( این قسمت از فرمایشات استاد دینانی نیست و توضیحات نگارنده است :

معنای تحت الفظی ابیات :

انسان کاملی به یک انسان بی خبر(ازمقام انسانیت) گفت که ای نادان ، تا چه زمان مشغول خانه روبی خواهی بود؟ (مشغول آراستن ظاهر خود خواهی بود) و تا کی ظاهر خانه (تن خود) را تر و تمیز میکنی؟ برو چاه (اندیشه) را خانه خود قرار بده و به چاه کنی و خاک افکندن مشغول باش.(یعنی تن را خانه ی خود قرار مده بلکه چاه اندیشه و معنویات را خانه ی خود بدان و مشغول کنکاش در معنویات و اندیشه باش ) چونکه وقتی تو به کندن چاه اندیشه مشغول شوی ، آب روشن اندیشه که همان حکمت باشد از چاه اندیشه تو خواهد جوشید. آب نزدیک است عجله کن اگر دو گز خاک برداری به آب میرسی. آب روشن حکمت از انسان دور نیست و برای رسیدن به آن باید کار کرد ولی با کمال تاسف مرد کار نیست.  )))


شیخ عطار در این داستان دو نکته را طرح می کند یکی تقابل و برخورد کامل و بیگانه و دیگر اینکه انسان دو عالم دارد. کامل و بیگانه دو اصطلاحی است که شیخ عطار آنها را در نسبت با ارتباط با حق مطرح می کند به این ترتیب که کامل کسی است که با حق تبارک و تعالی آشناست، با او ارتباط دارد و از جانب او سخن می گوید و بیگانه کسی است که کامل نیست به این ترتیب اگر کسی کامل نباشد بیگانه است.

ظاهر داستان این است که کامل به بیگانه می گوید در رسیدگی به امور روزمره خانه دچار افراط شده است و بهتر است که چاه بکند و این زبان رمز و ادب این واقعیت است که پرداختن مفرط به امور ظاهری انسان را از پرداختن به باطن خود باز می دارد و چاره این است که انسان از طریق اندیشه به چاه باطن و قلب برود تا به آب معرفت که حیات ابدی به اوست برسد.

این قصه شرح حال واقعی همه انسان های کامل نسبت به انسان های غیر کامل است که شیخ عطار هنرمندانه آن را بیان کرده است و از اینجا می توان به اهمیت سخن پی برد آن اینکه سخن خانه اندیشه است . هر موجودی خانه ای دارد اندیشه نیز به زبان می آید و درآن خانه می کند. این مطلب مقدمه نکته ای است که شیخ عطار ان را در بیت آخر بیان کرده است و آن این است که انسان دو عالم دارد یک عالم تن و یک عالم اندیشه. اندیشه از منشا خود که بیرون از تن است با تن ارتباط برقرار می کند و اگر چه که سلامت تن اگر چه در اندیشیدن موثر است اما ابزار اندیشیدن است نه موجد آن.

بزرگی در باب تمیز عالم اندیشه و تن این مثال را طرح می کند که اگر یک ولی کامل که صاحب فضایل است و یک انسان شرور که  صاحب رذایل است هر دو به دلیل بیماری به طبیب مراجعه کنند طبیب در طبابت خود آنچه را مد نظر قرار می دهد طبیعت آنهاست نه فضیلت یا رذیلت آنها. عطار نیز با خانه دادن به فضایل اندیشه در زبان ما را از آنها بهره مند ساخته است. طبیعت نسبت به اندیشه و آثار آن که فضیلت و رذیلت از جمله آنهاست حالت یکسان دارد و منشا آثار اندیشه نیز همان که است منشا خود اندیشه و به این ترتیب با هدایت درست اندیشه انسان می تواند به فضیلت و مکارم اخلاقی دست یابد.  به واقع اندیشه پلی به سوی عالم بی نهایت است زیرا که میتواند بی نهایت را ادراک کند. همه موجودات  از جمله تن آدمی متناهی است و متناهی نمی تواند نا متناهی را ادراک کند .

انسان ها از ازل تا ابد افراد یک نوع اند. اما ضمن آن هر انسانی یکی است و به این ترتیب چاه معرفت هر انسانی منحصر به خود است که باید خود آنرا بجوید. درست است که آدمی به کسب معرفت از بیرون می پردازد اما کسب معرف بیرونی باید جنبه اعدادی داشته باشد به این معنا که باید موجب جوشش معرفت از چاه درون بشود در اینصورت است که از وصل معرفت کسب شده به معرفت درون معرفتی حاصل می آید که خاص الخاص صاحب ان است در غیر اینصورت معارفی که انسان کسب میکند تنها مجموعه ای از محفوظات خواهند بود.

بزرگی گفته است دیالوگ به واقع ارتباط و ترکیب دو مونولوگ است به این ترتیب که هر یک از طرفین گفتگو ابتدا با خود حدیث نفس می کند سپس در بیان آنرا با دیگری در میان می گذارد به این ترتیب هر یک از طرفین پیش از بیان به آنچه می گوید از درون آگاه است جز این به واقع گفتگو نیست بلکه تبادل صوت است. عطار با بهره گرفتن از چاه معرفت خود به زیبایی آه را در برابر چاه می آورد. آه آمدن از اعماق و چاه رفتن به اعماق است و وجود آه حاکی از وجود چاه است.

طبق گفته شخص کامل کندن چاه چندان سخت نیست ضمن آنکه آغاز کردن به آن نسبت به عمیق کندن آن اولی دانسته است اما به این نکته باید توجه کرد که چاه معرفت همه افراد به یک اندازه آب ندارد. چاه معرفت برخی انسانها چون حضرت مولا علی (ع) بسیار عمیق وبه دریاهای هستی واصل است و این دریا بی کرانه معرفت حق تبارک و تعالی است. قرآن کریم فرموده است خداوند {رفیع الدرجات و ذوالعرش المجید} است و مجید یعنی بالایی که فوق آن متصور نیست. در اینجا این پرسش پیش می آید که آیا حق تبارک و تعالی صاحب درجات است؟ پاسخ این است که خیر زیرا که حق تبارک و تعالی به اصطلاح حکما موجودی مشکک و ذو مراتب نیست بلکه واحد شخصی علی الاطلاق است و مطلق درجه ندارد. آن را به درجه طالبان معرفت حق تبارک و تعالی معنی می کنم و اینکه درجه طلب سالکان معرفت حق تبارک و تعالی به میزان اشتیاق آنها در وصول به حق مگر در مقام فنا و اطلاق که محل بحث ما نیست متفاوت است. درجه تاثیر و سوزندگی آه انسان نیز به اندازه عمق چاه  معرفت اوست و انسان خود نیز از میزان آن آگاه است. گاه انسانی چون حضرت مولا علی (ع) آه می کشد ” فتنفس سعدا ” و این اتفاقا در همان زمانی است که حضرت با چاه درد دل گفته است. بنابراین شیخ عطار این قصه را از آه و چاه مولا پرداخته است.

مولانا می فرماید:

آه می گویم رسن شد آه من             گشت آویزان رسن در چاه من

این رسن بگرفتم و بیرون شدم          شاه و زفت و فربه وگلگون شدم

در بن چاهی همی بودم زبون             در همه علم نمی گنجم کنون

اشک نیز از آثار چاه معرفت است و به واقع آبی است که از وجود چاه معرفت خبر می دهد. تا مادامی که این آثار حداقل برای خود شخض ظاهر نشود (نشان ازگرفتاری انسان به ورطه ظاهردارد) آثار چاه معرفت می توانند انسان را از میزان عمق معرفت او آگاه کنند. چاه معرفت انسان به عالم مجردات، هاهوت وملکوت متصل است. به این ترتیب این گفته حضرت مولا علی (ع) که بکا مفتاح رحمت است معنی می شود زیرا آب معرفت در واقع آب رحمت است.

ره پدید آید چو آهت دم زند     نور می بر کلبه آدم زند

نور عرش به واقع نور دل انسان کامل است و قلب انسان کامل عرش الرحمن. انسان کامل عرش خداست و عرش خداوند نور معرفت است. به این ترتیب مقام معرفت تا بدین پایه بلند است. در جایی که حضرت مولا (ع) می فرماید هنگام شب چشمان او دو چشمه جوشان اند به این واقعیت اشاره می کند که همین دو چشم ظاهر او به منبع غیب معرفت متصل اند و نور چشم در واقع نور معرفت است که از همین مشرق است. و هستی از مشرق وجود انسان طلوع می کند یعنی هستی به وجود انسان هستی است. شب قدر نیز شب طلوع هستی است و خود انسان مطلع الفجر است. در شب قدر حقایق بی شکل و اندازه به شکل و اندازه می آید. بطور کلی شب عمیق است و بنابراین با چاه معرفت بسیار ارتباط دارد از این رو اصحاب دل بسیار با آن مانوسند

شب ز اسرار علی آگاه است          دل شب محرم سر الله است

شب شنیدست مناجات علی          جوشش چشمه عشق ازلی

  نظرات ()
مطالب اخیر گزارش ناشناس امشب شب آغاز هجرت امام حسین(ع) شناخت دیدار ذوالقرنین و حضرت ابراهیم دولت روحانی : قوی پرست و ضعبفکش صورت و جان دود عشق عید مبعث مبارک دوستی با خدا در خلوت و جلوت مجازات اعدام خوب یاد بد؟
کلمات کلیدی وبلاگ حکمت (۱۸٢) آمریکا (۱٢٧) شعر (٧٩) پهلوی (٧٦) رفسنجانی (٦٥) امام حسین (٥٩) عاشورا (٤۸) حدیث (٤۸) روحانی (۳٦) امام علی (۳٥) دعا (۳٤) قرآن (۳۳) امام خامنه ای (٢٩) حضرت محمد (٢٧) احمدی نژاد (٢٥) مصدق (٢۳) حکایت (٢۳) انتخابات ریاست جمهوری (٢٠) خاتمی (۱٩) خدا (۱٩) ashura (۱٩) غرب (۱۸) حجاب (۱٧) نماز (۱٥) علم (۱٤) اسرائیل (۱۳) محرم (۱۳) اسلام (۱۳) صادق هدایت (۱۳) امام خمینی (۱۳) میرحسین موسوی (۱۳) امام صادق (۱۱) شهریار (۱۱) جغرافیا (۱٠) شاه (۱٠) اصلاح طلبان (۱٠) امام زمان (۱٠) رضاشاه (۱٠) رمضان (٩) عشق (٩) انسان (٩) زیارت عاشورا (٩) فساد (۸) فتنه (۸) شهید (۸) سیاست (۸) امام رضا (۸) نجوم (٧) امام جواد (٧) جنگ (٧) سبک زندگی (٧) جمهوری اسلامی (٧) حضرت زهرا (٦) مصائب (٦) یارانه ها (٦) ترک (٦) داستانک (٦) اعمال (٦) حقوق بشر (٦) انقلاب (٦) ایران (٦) خامنه ای (٥) دروغ (٥) آزادی (٥) هنر (٥) حج (٥) کربلا (٥) آذربایجان (٥) فلسطین (٥) یهود (٥) نوحه (٥) روزه (٥) محرم و صفر (٥) جمعیت (٥) بوز قورد (٥) بوزقورد (٥) زلزله تبریز (٥) ویروس فرهنگی (٤) گرگ خاکستری (٤) آل سعود (٤) امام هادی (٤) عیدفطر (٤) عید غدیر (٤) تبریز (٤) عید نوروز (٤) قدس (٤) اینترنت (٤) مادر (٤) عید (٤) خانه (٤) ازدواج (٤) ماهواره (٤) ایمان (٤) انتخابات مجلس (٤) زندگی (۳) هاشمی (۳) خنده (۳) زن (۳) کامپیوتر (۳) گل (۳) دموکراسی (۳) تکنولوژی (۳) شیطان (۳) فناوری (۳) سلوک (۳) امام حسن (۳) انگلیس (۳) امام سجاد (۳) غزه (۳) تورم (۳) عدالت (۳) سال نو (۳) راستگویی (۳) روحانیت (۳) عنایت خدا (۳) اجابت دعا (۳) اقوام ایرانی (۳) قوم پارس (۳) عالمان بی عمل (٢) فساد در سینما (٢) ملی-مذهبی (٢) 10 میلیارد تومان (٢) مذاکرات هسته ای (٢) حقوقهای نجومی (٢) خشونت علیه زنان (٢) جنبش سبز (٢) 9 دی (٢) نا امیدی از خدا (٢) حقوق انسان (٢) قرآن سوزی (٢) تساوی زن ومرد (٢) سنائی (٢) عمل (٢) 5+1 (٢) علامه جعفری (٢) جلیلی (٢) فضولی (٢) تست شخصیت (٢) وام بانکی (٢) دریاچه اورمیه (٢) کشمیر (٢) لیبرال (٢) جنبش عدم تعهد (٢) زمین (٢) قضاوت (٢) پیامبران (٢) توبه (٢) عبادت (٢) انفاق (٢) زبان (٢) تروریست (٢) 29 بهمن (٢) جهان (٢) سوریه (٢) فیلترینگ (٢) پدر و مادر (٢) سوال (٢) مطهری (٢) نذر (٢) شیر (٢) صهیونیسم (٢) صلوات (٢) شب قدر (٢) ریا (٢) علوم تجربی (٢) هندوانه (٢) شعبان (٢) یاحسین (٢) کودک (٢) شریعتی (٢) تربیت (٢) زمان (٢) مناجات (٢) زینب (٢) دزد (٢) معجـزه (٢) عباس (٢) عقل (٢) بهشت (٢) نیایش (٢) قانون (٢) تحریم (٢) عرفه (٢) کوروش (٢) بهمن (٢) شیعه (٢) خمینی (٢) منافق (٢) فیلم (٢) مسجد (٢) سینما (٢) انتظار (٢) گرانی (٢) اندیشه (٢) دنیا (٢) دانش (٢) دل (٢) فلسفه (٢) آرزو (٢) تمدن (٢) طلا (۱) مجلس (۱) توکل (۱) قیامت (۱) باران (۱) قبله (۱) نگاه (۱) فوتبال (۱) بازی رایانه ای (۱) جوک (۱) رنگ (۱) سکوت (۱) ترس (۱) شادی (۱) دین (۱) نوکیا (۱) صبر (۱) مسابقه (۱) سیاسی (۱) تولد (۱) وبلاگ (۱) موبایل (۱) ورزش (۱) قلب (۱) نفرت (۱) طنز (۱) ترافیک (۱) مهاجرت (۱) مجازات (۱) قم (۱) پزشک (۱) زرتشت (۱) عمر (۱) پیام کوتاه (۱) اعدام (۱) المپیک (۱) عطار (۱) ابلیس (۱) کافر (۱) لذت (۱) روزی (۱) لطیفه (۱) چشم (۱) شجریان (۱) اصلاحات (۱) علی (۱) آقا (۱) آسمان (۱) قبر (۱) انشتین (۱) گوش (۱) خرافه (۱) انبیا (۱) عزا (۱) هکر (۱) تخیل (۱) چمران (۱) سلیمانی (۱) بایاتی (۱) جبر (۱) تخصص (۱) استغفار (۱) بسیجی (۱) کهکشان (۱) قاضی (۱) جامعه اطلاعاتی (۱) نسبیت (۱) امام حسن عسکری (۱) حیا (۱) سید احمد خمینی (۱) بیمارستان (۱) کلاهبرداری (۱) مشایی (۱) اصلاح طلبی (۱) کعبه دل (۱) شبهات (۱) تعهد (۱) شاید وقتی دیگر (۱) شمس تبریزی (۱) سرمایه داری (۱) اصول گرایی (۱) ذکر (۱) بودا (۱) تکلیف (۱) تفکر (۱) جوان (۱) الهی (۱) شناخت (۱) تفسیر (۱) بحرین (۱) شجاعت (۱) نظم (۱) ویکتورهوگو (۱) فریب (۱) خشک و تر (۱) برکت (۱) عبدالله نوری (۱) سلامتی (۱) میهن (۱) اختیار (۱) پیام نوروزی (۱) تناقض (۱) جوانی (۱) اهل سنت (۱) سانسور (۱) خیانت (۱) امتحان (۱) راه (۱) ظهور (۱) حزب (۱) اربعین (۱) انیشتین (۱) نوشتن (۱) طبیعت (۱) روشنفکری (۱) غم (۱) مذاکره (۱) مسلمان (۱) سجده (۱) گناه (۱) احزاب (۱) اوباما (۱) غرور (۱) زیبایی (۱) ابر (۱) گفتار (۱) مغز (۱) والدین (۱) تسلیت (۱) شرق (۱) ماسک (۱) انجمن حجتیه (۱) الله اکبر (۱) بهداشت (۱) پروین اعتصامی (۱) بدبختی (۱) دمکراسی (۱) وحی (۱) حماقت (۱) اوستا (۱) دانستن (۱) امامت (۱) توسل (۱) وحدت (۱) سحر (۱) روسیه (۱) روح (۱) دوزخ (۱) نیما (۱) قبرستان (۱) حضرت یحیی (۱) امام کاظم (۱) شیخ (۱) فتح (۱) نبوغ (۱) برنارد شاو (۱) حقارت (۱) راه قدس (۱) یتیم نوازی (۱) جهانی سازی (۱) فرومایه (۱) امام موسی کاظم (۱) مختارنامه (۱) حضرت ابراهیم (۱) یوم الله (۱) حلزون (۱) هاوایی (۱) گردن بند (۱) جزیره برمودا (۱) 14 معصوم (۱) حضرت ابوالفضل (۱) اصول دین (۱) حضرت نوح (۱) جبر و اختیار (۱) غضب (۱) تجارت الکترونیک (۱) نیمه شعبان (۱) حزب الله (۱) امام محمد باقر (۱) رجب (۱) مبارزه با نفس (۱) فیس بوک (۱) اسم اعظم (۱) دانایی (۱) فرمانده (۱) حاج همت (۱) حکومت دینی (۱) فاتحه (۱) بینایی (۱) روز جهانی قرآن (۱) اطلاعات عمومی (۱) انرژی هسته ای (۱) چادر (۱) جوک ترکی (۱) ادیسون (۱) حجامت (۱) بهشت احمقها (۱) ساده لوحی (۱) آفتاب پرست (۱) فتح ایران (۱) مدیرکل (۱) توحش (۱) حرز (۱) راهزن (۱) زمزمه های تنهایی (۱) دعای سمات (۱) سال پول (۱) بانوی شعر ایران (۱) ضداسلام (۱) خواب و بیدار (۱) تعویذ (۱) علم غیب (۱) خواستن توانستن (۱) تقلید سیاسی (۱) فراماسون (۱) sms تبریز (۱) اس ام اس تبریز (۱) بیداری اسلامی (۱) نداآقاسلطانی (۱) چهارده معصوم (۱) میکروسکوپ افکار (۱) سود بانکی (۱) حق الناس (۱) طرح ولایت (۱) امداد غیبی (۱) استاد عالی نسب (۱) نشانه برای فردا (۱) توافق نامه ژنو (۱) شهبد (۱) حضرت زکریا (۱) جام دیجیتال (۱) خوض در باطل (۱) آدمخواری (۱) وضوی صفر و یکها (۱) لاحول (۱) جهنمہ (۱) خسرو زارع فرید (۱) کارتهای بانکی (۱) شرکت انیاک (۱) شبکه شتاب (۱) تنگه برینگ (۱) سیلی ایام (۱) نقض غرض (۱) کفش کتانی (۱) شعار سال (۱) امام نقی (۱) سوره کوثر (۱)
دوستان من برهان سایت زیبای قرآن شیعه 24 ندیم ܔگروه سایبرے مهندس میرزابیگیܔ داهول حرفهایی از جنس ناچاری نقد مدرنیته اسکالپل حکایتهای آموزنده صدای مجری مشاوره کسب و کار مدیرمالی یادداشتهای بیداری ثامن تـــــم مرجع قالب و ابزار مقتدر مظلوم | Mazloum.Ir حامیان ولایت سیّد علی نماز ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب